Af hverju er svo gott fyrir hunda að nota nefið
Hundar upplifa heiminn með nefinu, og að leyfa þeim að nota það er ein einfaldasta og besta leiðin til að auka vellíðan þeirra.
- Að leita með nefinu er hundinum eðlislægt og gefandi, og ein rannsókn sýndi að tveggja vikna þefleit gerði hunda mælanlega bjartsýnni.
- Hentar nánast öllum hundum, líka feimnum og eldri, og krefst hvorki mikils rýmis né hreyfigetu.
- Þú getur byrjað heima í dag með nokkrum kössum og nammi, og tekið það lengra í nosework ef þú vilt.
Hundar upplifa heiminn fyrst og fremst með nefinu. Þar sem við sjáum götu sér hundurinn heila sögu: hver gekk þarna framhjá, hvenær og í hvaða skapi. Að leyfa hundinum að nota nefið almennilega er þess vegna ein einfaldasta og besta leiðin til að auka vellíðan hans, og hún kostar ekkert nema nokkra nammibita og smá tíma.
Hvað gerist þegar hundur fær að þefa
Þefskynið er ekki bara skarpt hjá hundum, það er líka tengt djúpt inn í heilann. Rannsókn Andrews og félaga frá 2022 sýndi að þefstöðvar heilans tengjast beint inn í tilfinningastöðvarnar, fyrsta slíka tengingin sem kortlögð hefur verið hjá nokkru dýri. Að leita að mat með nefinu er auk þess athöfn sem er hundinum eðlislæg og gefandi í sjálfu sér.
Getan sjálf er mögnuð. Þjálfaðir hundar geta greint efni allt niður í einn til tvo hluta af billjón (Walker og félagar, 2006), og allt að 15 prósent af hverjum anda sem hundurinn dregur inn fer beint í þefkerfið og situr þar eftir (Craven og félagar, 2010). Það þarf engar ýktar tölur um hundruð milljóna viðtaka til að sjá að nefið er langöflugasta skynfæri hundsins.
Rólegri og ánægðari hundur
Það er ekki bara að hundum þyki gaman að þefa, það virðist líka gera þeim gott. Duranton og Horowitz sýndu fram á árið 2019 að hundar sem fengu að leita með nefinu daglega í tvær vikur urðu mælanlega bjartsýnni á sérstöku hugarfarsprófi, á meðan samanburðarhópur sem æfði hlýðni á sama tíma sýndi enga slíka breytingu.
Það er rétt að taka fram að þessi rannsókn náði aðeins til 20 hunda og hefur ekki verið endurtekin, og yfirlitsgrein frá 2024 bendir á að rannsóknir á þefaiðkun hunda séu enn fáar (Fountain og félagar). Niðurstaðan er því vænleg frekar en fullsönnuð. En hún fellur vel að því sem við vitum um heila hundsins, og að gefa honum öruggan og rólegan stað til að leita á er leið til að byggja upp vellíðan hans, ekki bara að þreyta hann.
Hentar nánast öllum hundum
Þefleit krefst hvorki stórs rýmis, mikillar hreyfigetu né félagsskapar annarra hunda, og hún er unnin einn hund í einu. Það gerir hana að góðum kosti fyrir feimna eða hrædda hunda, því enginn félagslegur þrýstingur er til staðar og hundurinn ræður sjálfur hraðanum. Rétt er að taka fram að þetta byggir á reynslu þjálfara frekar en samanburðarrannsókn, en það sem við vitum um hegðun hunda styður það.
Eldri hundar halda þefskyninu lengur en sjón og heyrn, svo þefleit er tilvalin álagslítil hreyfing fyrir stirða eða slitna liði. Og þó sumar tegundir séu þekktari fyrir nefið, þá liggur munurinn milli hunda fyrst og fremst í áhuga og þjálfun, ekki í nefinu sjálfu. Allir hundar hafa sama grunnbúnaðinn, svo hvaða hundur sem er getur tekið þátt.
Fullkomið fyrir íslenska veturinn
Einn stærsti kosturinn hér á landi er sá að þefleit fer fram innandyra, í myrkri og í hvaða veðri sem er, með ekkert annað en nokkra kassa og nammi. Þegar dagsbirtan er lítil og útiveran takmörkuð er þetta ein besta leiðin til að þreyta hundinn andlega án þess að fara út fyrir dyr. Þefleit er líka náskyld öðrum heilaþrautum sem reyna á hausinn frekar en líkamann.
Byrjaðu heima í dag
Finndu það. Settu nokkra nammibita í einn af nokkrum pappaöskjum á gólfinu og leyfðu hundinum að leita hann uppi sjálfur.
Fjölgaðu kössunum. Þegar hundurinn er farinn að skilja leikinn, bættu við fleiri tómum kössum svo hann þurfi raunverulega að leita.
Bollaleikurinn. Faldu nammi undir einum af nokkrum bollum og láttu hundinn benda þér á réttan bolla áður en þú lyftir honum.
Þessar æfingar krefjast einskis annars en þess sem þú átt heima, og þær eru fullkomin róleg innidægrastytting fyrir hund á öllum aldri.
Viltu taka þetta lengra?
Ef hundinum finnst þetta skemmtilegt er hægt að fara alla leið. Nosework er skipulögð íþrótt sem byggir á nákvæmlega þessu, kennd í stigum og keppt í. Þar færist leitin smám saman frá mat í kössum yfir í markvissa lykt og ólíkar aðstæður, allt frá herbergjum og útisvæðum upp í bíla. Við kennum grunninn á Nosework 1, þar sem byrjað er á mat og vægri, öruggri lykt, sem er bæði öruggasta og skemmtilegasta leiðin inn í íþróttina.
Ef þú ferð að nota lykt heima, hafðu í huga að sumar ilmkjarnaolíur eru hættulegar hundum, til dæmis birkiolía, sem er efnafræðilega skyld verkjalyfjum. Óþynnt ilmkjarnaolía á aldrei að vera aðgengileg hundinum. Þess vegna byrja góð námskeið á mat og vægri lykt frekar en sterkum olíum.
Hvort sem þú heldur þig við einfaldan kassaleik í stofunni eða skráir þig á námskeið, þá ertu að gefa hundinum það sem hann sækist mest í, að fá að nota nefið. Skoðaðu nosework vörurnar okkar og heilaþrautirnar, eða skráðu þig á Nosework 1 og byrjaðu strax.
Heimildir
- Duranton C, Horowitz A (2019), Applied Animal Behaviour Science: þefleit og jákvætt hugarfar hjá hundum
- Fountain o.fl. (2024), Applied Animal Behaviour Science: yfirlit yfir rannsóknir á þefaiðkun hunda
- Andrews o.fl. (2022), Journal of Neuroscience: tengsl þefskyns og tilfinningastöðva í heila hunda
- Walker o.fl. (2006), Applied Animal Behaviour Science: næmi þefskyns hjá hundum
- Craven o.fl. (2010), Journal of the Royal Society Interface: loftaflfræði þefskyns hjá hundum
- Að leyfa hundinum að nota nefið er róleg og álagslítil leið til að auka vellíðan hans.
- Byrjaðu heima með einföldum kassaleik og nammi.
- Hentar sérstaklega vel feimnum, hræddum og eldri hundum, og passar fullkomlega fyrir dimma íslenska vetur innandyra.
- Nosework er skipulagða útgáfan af þessu ef þú vilt taka það lengra.
Stofnandi Hundakúnst og hundaþjálfari. Þjálfarateymi Hundakúnst vinnur eingöngu með jákvæða styrkingu og býr samanlagt að yfir 20 ára reynslu.
