Af hverju þefar hundurinn út í eitt?

Þú þekkir þetta. Þið leggið af stað í göngutúr og hundurinn stoppar við fyrsta ljósastaur, þefar vandlega, tekur þrjú skref og stingur svo nefinu ofan í næstu þúfu. Fyrir okkur lítur þetta út eins og tímasóun. Fyrir hundinn er þetta kjarninn í göngutúrnum. Að þefa er hans leið til að lesa umhverfið, og rannsóknir benda til að hundar sem fá að nota nefið séu ánægðari en hundar sem fá það ekki.

Lyktarskyn hunda er á allt öðrum skala en okkar

Nef hundsins er byggt fyrir þetta verkefni. Rannsókn Walker og félaga frá 2006 mældi að þjálfaðir hundar greina sum lyktarefni í styrk sem samsvarar einum til tveimur hlutum af billjón (parts per trillion). Ekkert skynfæri hjá okkur kemst nálægt þessu.

Nefið vinnur líka öðruvísi en okkar. Craven og félagar sýndu árið 2010 að hundar anda frá sér út um raufarnar á hliðum nefsins svo útöndunin trufli ekki lyktina sem þeir eru að rannsaka, og að allt að 15 prósent af hverri innöndun fara beint inn á sérstakt lyktarsvæði þar sem loftið staldrar við. Árið 2022 kortlögðu Andrews og félagar svo taugabrautir lyktarkerfisins í hundum og fundu tengingar yfir í tilfinningastöðvar heilans og meira að segja yfir í sjónsvæðið. Fyrir hund er lykt ekki aukaatriði. Hún er aðalrásin inn í heiminn.

Hvað er hundurinn að lesa þegar hann þefar?

Upplýsingar. Hver þúfa og hver staur geymir skilaboð um hvaða hundar hafa átt leið hjá, hvenær og í hvaða ástandi. Hundar hafa meira að segja sérstakt auka lyktarskynfæri sem les félagsleg efnaboð frá öðrum hundum. Þess vegna stoppar hundurinn á sömu stöðunum í hverjum einasta túr. Hann er ekki að tefja þig. Hann er að afla upplýsinga, og leitin sjálf er innbyggt atferli sem hundum finnst gefandi.

Á ég að leyfa honum að stoppa og þefa?

Já. Besta rannsóknin á þessu er frá Duranton og Horowitz árið 2019. Tuttugu hundar voru settir í tvo hópa. Annar hópurinn æfði nefvinnu daglega í tvær vikur, hinn æfði að ganga við hæl, jafn lengi og með jafn miklum mat. Svo var mælt hvernig hundarnir brugðust við skál sem stóð mitt á milli staðar þar sem alltaf var matur og staðar þar sem aldrei var matur. Hundarnir sem höfðu fengið að nota nefið fóru hraðar að skálinni í miðjunni, sem er viðurkennd leið til að mæla bjartsýni hjá dýrum. Hælhópurinn breyttist ekki. Þetta er lítil rannsókn og það er rétt að taka fram að hún hefur ekki verið endurtekin, en hún er vel gerð og niðurstaðan rímar við það sem við sjáum daglega í þjálfun.

Göngutúr þar sem hundurinn er dreginn áfram í stuttum taum og fær aldrei að stoppa missir því stóran hluta af gildi sínu. Hreyfingin skilar sér, en andlega örvunin verður eftir heima. Þú hefur kannski líka séð fullyrðinguna um að tíu mínútur af því að þefa jafngildi klukkutíma göngutúr. Sú tala er hvergi til í rannsóknum, eins og við fórum yfir í greininni um heilaþrautir. Rétta niðurstaðan er einfaldari: hundurinn þarf bæði hreyfingu og tækifæri til að nota nefið.

Getur það líka verið streitumerki þegar hundurinn þefar?

Já, og það er rétt að vita af því. Beerda og félagar sýndu árið 1997 að hundar þefa líka í jörðina þegar þeir eru undir álagi, sem leið til að losa um spennu. Hundur sem lítur undan og fer skyndilega að þefa þegar annar hundur nálgast er oft að biðja um svigrúm, ekki að rannsaka umhverfið. Samhengið segir þér hvort á við. Rólegur hundur sem velur sér þúfu í göngutúr er að afla upplýsinga. Hundur sem þefar snögglega í miðri óþægilegri aðstöðu er að segja þér eitthvað annað.

Svona nýtir þú nefið heima

Þú þarft ekkert sérstakt til að byrja. Dreifðu hluta af matnum eða nammi í grasið og leyfðu hundinum að finna það. Feldu bita í stofunni. Þefmottur og heilaþrautir gera það sama innandyra. Eins og við fórum yfir í heilaþrautagreininni velja hundar samt oftast frían mat fram yfir mat sem þarf að vinna fyrir, svo þetta snýst ekki um að hundurinn elski vinnuna sjálfa. Ávinningurinn er að leitin hægir á átinu, heldur hundinum uppteknum og gefur honum útrás fyrir atferli sem hann er byggður fyrir.

Fyrir hunda sem gleyma sér í nefvinnunni er nosework markviss framhaldsleið. Þar lærir hundurinn að leita að ákveðinni lykt og þið fáið verkefni sem virkar jafn vel í myrkri og roki og inni í stofu. Við fórum yfir ávinninginn af nefvinnu í sérstakri grein, Nosework 1 námskeiðið er rétti staðurinn til að byrja og allt í heimaæfingarnar finnurðu í nosework vörunum okkar.

Niðurstaðan er einföld. Nefið er öflugasta skynfæri hundsins og það er hvorki óþekkt né tímasóun þegar hann þefar. Leyfðu hundinum að stoppa, gefðu honum tíma og notaðu nefið markvisst í leik og þjálfun. Ef þú vilt fara lengra með þjálfunina, kíktu á hundaþjálfun hjá Hundakúnst.

Heimildir

1. Duranton C, Horowitz A (2019). Let me sniff! Nosework induces positive judgment bias in pet dogs. Applied Animal Behaviour Science 211, 61-66. doi.org/10.1016/j.applanim.2018.12.009
2. Walker DB, Walker JC, Cavnar PJ o.fl. (2006). Naturalistic quantification of canine olfactory sensitivity. Applied Animal Behaviour Science 97, 241-254. doi.org/10.1016/j.applanim.2005.07.009
3. Craven BA, Paterson EG, Settles GS (2010). The fluid dynamics of canine olfaction: unique nasal airflow patterns as an explanation of macrosmia. Journal of the Royal Society Interface 7, 933-943. doi.org/10.1098/rsif.2009.0490
4. Andrews EF, Pascalau R, Horowitz A, Lawrence GM, Johnson PJ (2022). Extensive connections of the canine olfactory pathway revealed by tractography and dissection. Journal of Neuroscience 42(33), 6392-6407. doi.org/10.1523/JNEUROSCI.2355-21.2022
5. Beerda B, Schilder MBH, van Hooff JARAM, de Vries HW (1997). Manifestations of chronic and acute stress in dogs. Applied Animal Behaviour Science 52, 307-319. doi.org/10.1016/S0168-1591(96)01131-8