Tannheilsa hunda: það sem flestir vanmeta

Slæmur andardráttur er oftast fyrsta merkið sem eigendur taka eftir, en þá er tannholdssjúkdómurinn oft þegar kominn talsvert áleiðis. Tannholdssjúkdómur er algengasta sjúkdómsgreiningin hjá hundum og ein af þremur algengustu greiningunum í dýralæknaheimsóknum almennt, en samt er hann með þeim sjúkdómum sem eigendur vanmeta mest. Ástæðan er einföld, hundar fela verki, og flest okkar sjá ekki neitt fyrr en skaðinn er skeður.

Sjúkdómur sem sést ekki fyrr en of seint

Í skráningum dýralæknastofa er tannholdssjúkdómur greindur hjá um 12,5% hunda, en þegar hundar eru skoðaðir undir svæfingu, með sondun og röntgen, kemur í ljós að allt frá 44% upp í 100% eru í raun með sjúkdóminn (Wallis og Holcombe, 2020). Þetta bil er sjálft besta sönnunin fyrir því hversu falinn sjúkdómurinn er. Í stóru bresku gagnasafni var tannholdssjúkdómur ein af þremur algengustu sjúkdómsgreiningum hjá hundum sem komu til dýralæknis, óháð ári (O'Neill o.fl., 2021). Smáir hundar og stuttnefja hundar eru verr settir, enda eru tennurnar oft of stórar fyrir kjálkann og hundarnir lifa lengur til að þróa með sér sjúkdóminn.

Af hverju tannsteinn er ekki aðalóvinurinn

Sjúkdómurinn byrjar sem bakteríuhúð, tannsýkla, sem myndast aftur á hreinum tönnum innan sólarhrings. Tannsýklan harðnar í tannstein, sem er bara yfirborðið sem tannsýklan loðir við, ekki sjálf orsökin. Bakteríurnar í tannsýklunni valda fyrst tannholdsbólgu, sem gengur að fullu til baka ef tannsýklan er fjarlægð í tæka tíð, en haldi hún áfram ómeðhöndluð þróast hún í varanlegt tap á beini og festivef (Niemiec o.fl., 2020). Þess vegna er markmiðið aldrei bara að ná tannsteininum af, heldur að halda tannsýklunni í skefjum áður en hún nær að skemma nokkuð.

Burstun vinnur, með miklum mun

Að bursta tennur á hundi er einfaldasta og áhrifaríkasta forvörnin sem til er, og rannsóknir sýna svart á hvítu hversu mikill munurinn er. Í samanburðarrannsókn þar sem eigendur voru fengnir til að bursta daglega, gefa nagbein daglega eða gefa sérstakt tannfóður, skilaði burstunin rúmlega þrisvar sinnum betri árangri gegn tannsýklu en hin tvö, sem voru álíka áhrifarík hvort og annað (Allan o.fl., 2019). Dagleg burstun er ráðlögð, enda skilar tíðari burstun meiri árangri en sjaldnar. Vandamálið er ekki að burstun virki ekki, heldur að nánast enginn gerir það. Í stórri sænskri könnun burstuðu innan við 4% eigenda daglega, og algengasta ástæðan sem fólk gaf upp var að hundurinn léti ekki bursta sig (Enlund o.fl., 2020).

Þjálfunarverkefnið sem flestir sleppa

Það er einmitt hér sem Hundakúnst kemur inn í myndina, því ósamvinnuþýður hundur er þjálfunarverkefni, ekki eiginleiki sem hundurinn fæðist með. Sama nálgun og er notuð til að venja hund við klær klipptar eða eyru hreinsuð virkar fyrir tannburstun, byrjaðu rólega, tengdu ferlið við eitthvað sem hundinum líkar, og láttu hundinn ráða hraðanum. Ef þú festist í þessu ferli, þá er þetta einmitt það sem einkatímar hjá okkur eru góðir í að leysa.

1. Byrjaðu á snertingu, ekki bursta. Strjúktu varlega um trýnið og varirnar í nokkra daga og gefðu alltaf eitthvað gott á eftir, áður en bursti kemur nálægt.
2. Kynntu bragðið fyrst. Láttu hundinn sleikja hundatannkrem af fingri þínum áður en nokkur bursti er notaður, svo bragðið verði jákvætt sjálfstætt.
3. Bættu við burstanum smám saman. Byrjaðu á að snerta tennurnar örstutt með mjúkum bursta eða fingurbursta, og lengdu tímann bara þegar hundinum líður vel.
4. Hættu áður en hundurinn vill hætta. Stutt og jákvæð lota daglega skilar meiri árangri en löng og óþægileg lota sjaldnar.

Hvenær tennurnar þurfa fagmann

Full tannskoðun og hreinsun hjá dýralækni, undir svæfingu, er eina leiðin til að meðhöndla sjúkdóminn þar sem hann raunverulega liggur, undir tannholdslínunni. Svæfingarlaus tannhreinsun, þar sem sýnilegur tannsteinn er skafinn af vakandi hundi, nær aldrei undir tannholdið og er í raun bara snyrting, og er þess vegna ekki mælt með af neinum af helstu dýratannlæknasamtökum. Margir eigendur hika við svæfingu, en áhættan er lítil hjá heilbrigðum hundi, um 0,05% samkvæmt stórri breskri rannsókn, eða rétt rúmlega einn af hverjum 1.800 (Brodbelt o.fl., 2008). Og þótt tannholdssjúkdómur tengist breytingum í nýrum, hjarta og lifur í sumum rannsóknum, er það fylgni, ekki sönnuð orsök, svo það er óþarfi að hræða fólk með fullyrðingum sem rannsóknirnar styðja ekki að fullu.

Besta forvörnin er samt ekkert flóknari en að byrja snemma og gera burstun að daglegri rútínu, rétt eins og fóðrun eða göngutúr. Skoðaðu nagbein og nammi sem getur stutt við tannheilsuna til viðbótar við burstun, og mundu að fóðrið sem hundurinn borðar dags daglega skiptir líka máli fyrir tennurnar. Sjá líka af hverju grannur hundur lifir oft lengur, og skoðaðu allt um heilsu og vellíðan hunda.

Heimildir

1. Wallis C, Holcombe LJ (2020), Journal of Small Animal Practice: algengi og áhrif tannholdssjúkdóms hjá hundum
2. O'Neill DG o.fl. (2021), Journal of Small Animal Practice: faraldsfræði tannholdssjúkdóms hjá hundum
3. Niemiec B o.fl. (2020), Journal of Small Animal Practice (WSAVA leiðbeiningar um tannheilsu): alþjóðlegar leiðbeiningar um tannheilsu hunda og katta
4. Allan RM, Adams VJ, Johnston NW (2019), Journal of Small Animal Practice: samanburður á burstun, nagbeinum og tannfóðri
5. Enlund KB o.fl. (2020), BMC Veterinary Research: tannhirðuvenjur sænskra hundaeigenda
6. Brodbelt DC o.fl. (2008), Veterinary Anaesthesia and Analgesia: áhætta af svæfingu hjá hundum (CEPSAF rannsóknin)