Hundur sem bítur börn: hvernig held ég öllum öruggum?

Þegar talið berst að hundsbitum hugsa flestir um ókunnuga hunda úti á götu. Rannsóknir sýna allt aðra mynd. Hundurinn sem er líklegastur til að bíta barn er heimilishundurinn sjálfur, heima hjá sér, í venjulegum og vinalegum samskiptum, og fullorðinn er oftast nálægt þegar það gerist. Þetta er óþægileg staðreynd en hún er líka lykillinn að því sem raunverulega virkar til að halda öllum öruggum.

Hvaða hundur bítur barn?

Í rannsókn Reisner og félaga frá 2011 á 203 börnum sem komu á áverkadeild eftir hundsbit þekktu 72% barnanna hundinn sem beit. Hjá yngstu börnunum gerðist bitið oftast inni á heimilinu, hundurinn var kyrr og barnið átti frumkvæðið að samskiptunum, oft með klappi eða knúsi. Jakeman og félagar staðfestu 2020 að um 78% bita á ungum börnum verða á heimilinu.

Ung börn eru líka bitin á versta stað. Rannsókn Golinko og félaga frá 2017 á 1.616 tilfellum sýndi að ungbörn voru rúmlega fjórum sinnum líklegri til að vera bitin af heimilishundinum en aðrir aldurshópar og rúmlega sex sinnum líklegri til að vera bitin í höfuð eða háls.

Setningin „hann hefur aldrei bitið neinn“ veitir enga tryggingu. Í rannsókn Reisner, Shofer og Nance frá 2007 á hundum sem höfðu bitið börn höfðu tveir þriðju hundanna aldrei bitið barn áður.

Af hverju bítur hundur barn?

Sama rannsókn frá 2007 er sú ítarlegasta sem gerð hefur verið á þessu sviði og niðurstaðan er skýr. Algengustu kveikjurnar hjá börnum sem hundurinn þekkti voru annars vegar að barnið nálgaðist mat, bein eða dót sem hundurinn var að verja og hins vegar venjuleg „saklaus“ samskipti eins og klapp, faðmlag eða að beygja sig yfir hundinn. Undir niðri var ótti eða kvíði ríkjandi hjá 87% hundanna og um helmingur reyndist vera með verki eða veikindi.

Bit koma sem sagt oftast frá hundi sem er hræddur, að verja eitthvað eða með verki, ekki frá „ráðríkum“ hundi. Það segir okkur hvar lausnirnar liggja: verndaðu matinn hans og dótið, láttu dýralækni útiloka verki ef þolinmóður hundur fer skyndilega að glefsa og byggðu upp öryggi með jákvæðri styrkingu. Í rannsókninni voru 93% hundanna geltir og 66% höfðu farið á hlýðninámskeið, samt bitu þeir. „Vel upp alinn“ hundur er því ekki sjálfkrafa öruggur með börnum.

Börn lesa ekki viðvörunarmerkin, og fullorðnir ekki heldur

Rannsókn Meints, Brelsford og De Keuster frá 2018 fylgdi börnum á aldrinum þriggja til fimm ára í heilt ár. Börnin túlkuðu urrandi og stressaða hunda ítrekað sem glaða og sögðust vilja knúsa þá og kyssa. Lakestani og félagar sýndu 2014 að ung börn horfa nánast eingöngu á andlit hundsins og missa því af hræddum hundi, einmitt þeim sem er í mestri hættu á að bíta.

Fullorðnir standa sig litlu betur. Í rannsókn Demirbas og félaga frá 2016 horfðu fullorðnir á myndbönd af kvíðnum hundum í samskiptum við börn og yfir 65% mátu hundana afslappaða, oftast af því að skottið dillaðist. Dillandi skott er ekki öryggismerki.

Hundar vara nær alltaf við áður en þeir bíta. Þeir sleikja út um, geispa, líta undan, stífna og urra, í þessari röð, áður en kemur að glefsi eða biti. Urr er því ekki óþekkt heldur dýrmæt viðvörun. Refsaðu hundi aldrei fyrir að urra, þá er hætta á að hann sleppi viðvöruninni næst og fari beint í bit.

Dugar að kenna barninu hundareglur?

Hér er rétt að staldra við. Fræðsla fyrir börn er sjálfsögð en rannsóknir sýna að hún dugar ekki ein og sér. Í slembiraðaðri rannsókn Schwebel og félaga frá 2012 á fræðsluforritinu Blue Dog jókst þekking barnanna en hegðun þeirra gagnvart alvöru hundi breyttist ekki. Stór samantekt Cochrane, unnin af Duperrex og félögum, kemst að sömu niðurstöðu: engin fræðsluleið hefur enn sýnt fram á raunverulega fækkun bita. Notaðu fræðsluna sem viðbót en aldrei sem öryggisnetið sjálft.

Það sem virkar: virk stjórnun

Bandarísku barnalæknasamtökin og dýralæknasamtökin eru sammála um grunnregluna og hún er án undantekninga: skildu ungt barn og hund aldrei eftir ein saman, sama hversu traustur hundurinn er. Þar fyrir utan snýst forvörnin um að stýra umhverfinu frekar en að treysta á hundinn eða barnið.

1. Aldrei ein samanSkildu ungt barn og hund aldrei eftir ein, ekki einu sinni á meðan þú skreppur fram.
2. Aðskilnaður er vinur þinnNotaðu barnahlið, grindur eða búr sem hundinum líkar við þegar þú getur ekki fylgst virkt með.
3. Griðastaður og undankomuleiðHundurinn þarf stað þar sem barnið truflar hann aldrei og alltaf leið til að komast í burtu. Hundur sem kemst ekki undan bítur frekar.
4. Verndaðu mat, nagbein og svefnLeyfðu hundinum að borða, naga og sofa í friði. Þetta eru algengustu kveikjur bita.
5. Ekkert knús, kossar eða klifurÞessi ástúðlegu samskipti eru einmitt þau sem enda oftast með biti hjá ungum börnum.

Hvenær á að fá hjálp?

Ef hundurinn þinn stífnar, frýs, ver mat eða dót eða urrar í kringum börn, eða ef barn er á leiðinni inn á heimilið, er rétti tíminn til að fá aðstoð núna en ekki eftir fyrsta atvik. Hundakúnst notar eingöngu jákvæðar þjálfunaraðferðir, enda sýna rannsóknir að refsingar auka ótta og geta gert hegðunarvandamál verri. Kvíði er undirrót flestra bita, rétt eins og hann er undirrót annarra vandamála á borð við aðskilnaðarkvíða hjá hundum.

Í einkatímum förum við yfir aðstæðurnar heima hjá þér og setjum upp einfalt kerfi sem virkar fyrir bæði barnið og hundinn. Ef þú ert ekki viss hvar á að byrja getur þú lesið um hvernig hundaþjálfari getur hjálpað eða skoðað námskeiðin okkar þar sem grunnurinn er lagður að öruggum og afslöppuðum heimilishundi.

Heimildir

1. Reisner IR, Shofer FS, Nance ML (2007). Behavioral assessment of child-directed canine aggression. Injury Prevention 13(5):348-351. doi.org/10.1136/ip.2007.015396
2. Reisner IR, Nance ML, Zeller JS, Houseknecht EM, Kassam-Adams N, Wiebe DJ (2011). Behavioural characteristics associated with dog bites to children presenting to an urban trauma centre. Injury Prevention 17(5):348-353. doi.org/10.1136/ip.2010.029868
3. Meints K, Brelsford VL, De Keuster T (2018). Teaching children and parents to understand dog signaling. Frontiers in Veterinary Science 5:257. doi.org/10.3389/fvets.2018.00257
4. Demirbas YS, Ozturk H, Emre B, Kockaya M, Ozvardar T, Scott A (2016). Adults' ability to interpret canine body language during a dog-child interaction. Anthrozoös 29(4):581-596. doi.org/10.1080/08927936.2016.1228750
5. Schwebel DC, Morrongiello BA, Davis AL, Stewart J, Bell M (2012). The Blue Dog: evaluation of an interactive software program to teach young children how to interact safely with dogs. Journal of Pediatric Psychology 37(3):272-281. doi.org/10.1093/jpepsy/jsr102